Prumèra nhèu

Quina lei tar aranés?

Desvolopar ua lei especifica tar aranés ei un projècte que merite tot eth nòste esfòrç, e serà, se l’artenhem, un auanç important tath país, especiaument s’aquerò implique -non s’entenerie que non siguese atau-, ua melhora enes mesures de supòrt ara lengua.

Totun, mos enfrontam a rèptes importants que non son d’orde menor. En prumèr lòc ei important de préner consciéncia dera precària situacion dera lengua que contunhe de devarar enes enquèstes e que seguís sense auer recorsi sufisents tà hèr es politiques d’impuls que serien de besonh. Istoricament, Catalonha non a destinat a Aran es recorsi sufisents tà possar era lengua, e ara, a despièch dera signatura deth prumèr convèni damb era vicepresidéncia dera Generalitat, tanpòc. Eth marc legau mos pòt ajudar, especiaument en àmbits com er audiovisuau e eth marc juridic en qué cau posar es politiques publiques, tanben.

Aran demane e reclamarà qu’ aguesta lei sigueu ua lei utila tà resòlver es rèptes dera lengua en Aran qu’ei a on cau méter toti es esfòrci e en aguest sens, non mos distreiram en articular discorsi grandiloqüents que non responguen ara realitat aranesa, sense qu’ aquerò signifique negar era occitanitat dera nòsta lengua.

Un blocaire hège ua consideracion respècte der “occitan generau” com proposicion dera Sectretaria de Politica Lingüistica dera Generalitat, ua question que lhèue suspicàcies en Occitània e tanben en Aran. Ei fondamentau eth respècte des uns damb es auti en matèria lingüistica. Occitània non se pòt gestionar ne redimir des d’Aran, e Aran a d’exercir un lideratge modelic, sense que s’interprète com ua intromission, qu’aurie nefasti resultats. Precipitar un procès d’estandarizacion lingüistica a compdar d’ua des variantes (lengadocian) esdevierà mès lèu un problèma qu’ua solucion.

En marc competenciau dera lengua, era lei a de dirimir damb tota claretat qu’era competéncia en matèria de lengua ei compartida damb era Generalitat en tant que lengua oficiau en Catalonha. Totun, ei òbvi qu’era autoritat competenciau e morau, se se pòt nomentar en aguesti tèrmes, ei deth Conselh Generau e cau un respècte escrupulós ad aguest principi tà esvitar “era abraçada der os”. Era Lei serà ua oportunitat tà aclarir toti aguesti extrems. Finaument, es lengües son, fondamentaument, eth reflèxe dera distribucion deth poder politic enes comunitats que les acuelhen. Aran a d’auer toti es estruments de besonh tà hèr posible un futur tara sua lengua e en conseqüéncia, eth poder politic tà desvolopar de manèra credibla aguesti objectius.

Felicitats!

Carcassona 2009

Perspectives

An passat lèu dus mesi des deth darrèr escrit en aguest blòg. Massa temps! Per tant, desencues as que de tant en tant passen per ací e non an trobat nauetats. Totun, qu’es nauetats i an estat, autant ena vida politica com ena personau.

Era fin der ostiu la merquèc clarament er 11 de seteme e era convidada der Ajuntament de Lhèida tà hèr eth discors d’aguest dia tan senhalat. Cau arregraïr-le ar alcalde, Àngel Ros, vesin d’Aran pendent bones tempsades der an, eth sòn interès per hèr-mos presents en ua data reivindicativa com aguesta.

Aguesta serà sense cap dobte ua tardor intensa. Auem quauqui fronts importants dubèrti e les voi detalhar aqueri qu’an interès tara politica aranesa:

1 Lei d’Aran, un prètzhèt en qué mos i cau persutar tà sajar qu’en aguesta legislatura posgue èster aprovada peth Parlament.

2 Lei der aranés (occitan) que tot e que harà un recorrut pròpri, poderie tanben èster aprovada en aguesta legislatura, çò que mos permeterie d’auer un nau utís qu’a de balhar ara nòsta lengua naui recorsi e mès supòrt institucionau.

3 Plan de luta contra era crisi, qu’implique un important desplegament d’impuls dera òbra publica en Aran.

4 Plan de Desvolopament Institucionau der Aran, anonciat ena darrèra Comission Bilaterau tà impulsar eth desplegament de naues competéncies e d’un nau impuls ar autogovèrn.

5 Plan Director d’Urbanisme d’Aran que Generalitat e Ajuntaments impulsen damb eth supòrt deth Conselh Generau.